Hoe nemen we waar?

16 mei 2022

Een zintuig of organum sensus is een gespecialiseerd orgaan dat een organisme in staat stelt bepaalde, voor het zintuig specifieke, stimuli (prikkels) waar te nemen. Ieder afzonderlijk zintuig geeft mens en dier toegang tot een bepaald deel van de fysische werkelijkheid. De zintuigen vormen een belangrijk studieobject van de neurowetenschap en de cognitieve psychologie.

Er is onder neurowetenschappers geen algemene overeenstemming over de definitie van een zintuig. Dit betekent dat het aantal erkende zintuigen afhangt van de gekozen definitie. Schoolboeken noemen vaak enkel de vijf klassieke gewaarwordingen: zien, horen, proeven, ruiken en voelen, zoals benoemd door Aristoteles. De verschillende organen zijn betrokken bij gewaarwordingen, maar niet identiek aan die gewaarwording. Signalen van een orgaan worden eerst door allerlei neurale circuits gemodificeerd, voordat ze als gewaarwording de met het bewustzijn geassocieerde gedeeltes in de hersenschors bereiken.

Zintuigen nemen informatie op uit de buitenwereld. Modaliteiten nemen het vervolgens over in de binnenwereld van het brein. We hebben vijf modaliteiten met elk een eigen functie en toepassing: visueel, auditief, kinesthetisch, olfactorisch en gustatief. Of simpelweg: zien, horen, voelen, ruiken en proeven. Binnen NLP noemen we deze zintuiglijke waarnemingen ook wel de modaliteiten.

Wanneer er wordt gesproken over neurale circuits spreken we binnen NLP over de waarnemingsfilters en de functie die zij bekleden bij het geven van betekenis aan de waarneming van ervaringen die wij opdoen.

Wat zijn representatiesystemen?

Je weet inmiddels dat wij de wereld waarnemen door het gebruik van onze modaliteiten: visueel, auditief, kinesthetisch, olfactorisch en gustatief. Deze waarneming wordt gefilterd waardoor er uiteindelijk een interne representatie ontstaat, die op zijn of haar beurt weer is opgebouwd uit submodaliteiten. Vanuit daar ontstaan de interne staat en de fysiologie. Die drie-eenheid, interne representatie, interne staat en fysiologie, werken steeds op elkaar in. En vanuit daar wordt de weg door de filters opnieuw afgelegd naar buiten. Zodat we onze interne representaties kunnen uitdrukken in fysiologie, woorden of tonaliteit. Dat levert dus gedrag op. Tot zover niets nieuws.

Met die interne representatie is nog iets bijzonders aan de hand. De interne representatie is onze weergave (intern of extern) van de waargenomen wereld om ons heen. En dat kunnen we op verschillende manieren aan onszelf of aan anderen presenteren. We noemen dit: representatiesystemen.

Onze representatiesystemen zijn:

Er zijn vijf primaire representatiesystemen (VAKOG) en één secundair representatiesysteem. De primaire representatiesystemen zijn gelijk aan de modaliteiten: visueel, auditief, kinesthetisch, olfactorisch en gustatief. Het secundaire representatiesysteem (auditief-digitaal) richt zich meer op logica, onze interne dialoog en valt niet onder een van de vijf primaire representatiesystemen.

V Visueel representatiesysteem
A(t) Auditief (tonaal) representatiesysteem
K Kinesthetisch representatiesysteem
O Olfactorisch representatiesysteem
G Gustatief representatiesysteem
Ad Auditief digitaal / ongespecificeerd representatiesysteem

In de praktijk blijkt dat de meeste mensen wel een voorkeur hebben voor een of meerdere representatiesystemen. De voorkeur om interne representaties weer te geven in geur en smaak komt zelden voor. Visueel, auditief, kinesthetisch en auditief-digitaal/ongespecificeerd komen wel met grote regelmaat voor. Daarom spreken we ook wel van dominante representatiesystemen.

Wanneer we het daar over hebben bedoelen we dus VAK+Ad. De voorkeur voor een representatiesysteem is ook een meta-programma. Meta-programma’s zijn stijlen van waarnemen en zorgen voor de sortering van informatie. Ze bepalen eigenlijk waar iemand op focust, in een bepaalde context.

Iedereen gebruikt alle representatiesystemen maar elk mens heeft wel een voorkeur voor de manier waarop zij informatie representeert. Zij hebben een voorkeur voor een bepaald representatiesysteem boven alle anderen systemen. Het geeft een voorkeur aan hoe informatie wordt verwerkt, opgeslagen en herinnerd. Dit is wel context afhankelijk.

Je hoort nog wel eens mensen zeggen: ‘Ik ben visueel ingesteld’. Dat zijn we gelukkig bijna allemaal. Gelukkig ben je niet jouw representatievoorkeur. In heel wat andere situaties heb je misschien wel een andere representatievoorkeur. Je bent dus niet visueel ingesteld, in die bepaalde situatie heb je gewoon een visuele representatievoorkeur.

Wat kun je met representatiesystemen?

Het ontdekken van je eigen representatievoorkeur geeft je talloze mogelijkheden om effectiever naar een situatie te kijken. Ook kun je gaan spelen met deze voorkeuren. Wanneer je onzeker wordt van een bepaald beeld in je hoofd, voeg dan bewust en expres geluid en gedachten toe. Hoe anders wordt dat dan? Wanneer je inzicht krijgt in de voorkeur van de ander levert je dat een groot voordeel op. Stel je voor dat je baas het continue heeft over: ‘We moeten het even aankijken, we zien wel, we moeten inzicht hebben in..’. Misschien ontdek je al dit er vrij veel visuele woorden worden gebruikt. Wanneer jij dan steeds communiceert in auditieve woorden: ‘dat klinkt goed, even luisteren, ik hoor wat je zegt’. Loopt de communicatie niet zo effectief als dit zou kunnen zijn wanneer je ook visuele woorden zou gebruiken.

Predikaten zijn proceswoorden die we kunnen koppelen aan representatievoorkeuren. Het zijn stukjes zin die ‘verraden’ wat en hoe iemand in zijn of haar hoofd informatie verwerkt. Door het gebruiken van predikaten kun je aansluiten bij het voorkeursrepresentatiesysteem van degene met wie je communiceert.

Je ziet dat inzicht in predikaten zorgt voor een heldere effectieve communicatie om door een ringetje te halen. Wanneer je in harmonie luistert naar wat de ander zegt, dan hoor je hoe ritmisch of met welke toon de ander spreekt. Als je aanvoelt welke representatievoorkeur iemand heeft, kun je daar de nadruk op leggen op een zachte en warme manier. Je hoeft je alleen maar te concentreren op het proces. Wanneer je dat doorhebt is het heel duidelijk en abstract.

Bovenstaande alinea slaat werkelijk nergens op. Het geeft echter wel weer, dat gebruik van alle dominante predikaten er voor zorgt dat meer mensen zich aangesproken voelen. Immers gebruiken we in deze tekst visuele, auditieve, kinesthetische en auditief-digitale/ongespecificeerde predikaten.

Een laatste toepassing van het ontdekken van representatiesystemen is dat zij de bouwstenen zijn van hoe je iets doet: een strategie. In een ander artikel leggen we je daar meer over uit.

Representatiesystemen en het NLP communicatiemodel

We nemen de wereld waar via onze zintuigen. Per seconde komen er zo’n 4,6 miljoen prikkels op ons af die informatie bevatten. Als we deze prikkels allemaal moeten waarnemen en verwerken, zou ons brein op hol slaan. Daarom vindt er een selectie plaats welke prikkels er binnen mogen komen en welke simpelweg worden weggelaten. We noemen dit proces het universele modificatieproces. Dit proces zorgt ervoor dat alles wat niet belangrijk is wordt weggelaten. Om de wereld sneller te begrijpen, worden veel prikkels een beetje aangepast of vervormd. En tenslotte, omdat het brein een leermachine is, worden prikkels ook nog eens wat gegeneraliseerd. Vier poten, een staart, snorharen en het miauwt; dan zal het wel een kat zijn. Nu je weet dat we ook nog eens een voorkeur hebben voor hoe we waarnemen, de respresentatievoorkeuren, wordt deze waarneming nóg verder gekleurd.

Nadat de waarneming door alle waarnemingsfilters is geleid, ontstaat een interne voorstelling of interne representatie. Er wordt als het ware een reconstructie gemaakt van wat we waargenomen hebben nadat deze informatie is gefilterd. Deze interne representatie is per definitie dus onjuist, onvolledig en onwaar. Kijk met twee verschillende mensen op hetzelfde moment naar exact hetzelfde en er ontstaan twee totaal verschillende interne representaties.

Aan de slag met NLP

Wil jij meer leren over hoe het brein werkt zodat je persoonlijk leiderschap kunt doen? Kom dan de NLP Practitioneropleiding volgen en ontdek dat wat je nog niet wist waardoor je effectief invloed kunt gaan uitoefenen op je gedachten, gevoelens en gedrag in jouw eigen omgeving.

20+ reviews over CapitalHEROES

Reviews op Trustpilot

Verrijking training NLP Practitioner

In juli de NLP Practitioner afgerond bij CapitalHEROES. Zorgvuldig uitgezocht en achteraf was/is het een perfecte keuze geweest. Het is een trainingsinstituut waar de trainers zich perfect aanvullen. Ze gaan op een gedreven en zeker professionele manier te werk maar ook met de nodige humor. Het was een mooie reis met mezelf die ik zeker voortzet in de Master en Coach – de opleiding is absoluut aan te raden – eigenlijk gewoon een “must” voor iedereen. Groetjes Arien

Arien Peeters - Lees alle ervaringen