Eigenwaarde op eigen voorwaarden

Je werkt niet op de klantenservice voor andermans mening

Ken je dit? Je zit in een vergadering en hebt een idee. Je wilt het inbrengen, maar je twijfelt. Wat zullen je collega’s ervan vinden? Straks vinden ze het een dom idee. Of juist arrogant. Misschien denken ze wel dat je jezelf heel wat vindt.

Dus je houdt je mond.

Later op de fiets naar huis bedenk je alsnog wat je had willen zeggen. Inclusief de perfecte formulering, een gevatte reactie op mogelijke kritiek en een uitleg voor het geval iemand je verkeerd begrijpt. Gefeliciteerd. Je hebt een complete vergadering gevoerd, inclusief wvttk. Alleen niet met je collega’s, maar in je eigen hoofd. En als je een echte professional bent, herhaal je het hele circus ’s nachts in bed nog een paar keer. Je doet dingen graag grondig.

Altijd bereikbaar voor andermans mening

Sommige mensen gedragen zich alsof ze de klantenservice zijn voor de mening van anderen. Ze zijn voortdurend bezig met het voorkomen en afhandelen van mogelijke klachten, vragen en bezwaren. Heb ik iets verkeerd gezegd? Vond ze dat wel leuk? Waarom reageerde hij zo kort? Zou ze boos zijn?

En dit alles gratis en ongevraagd. Dus ga je aan de slag. Je legt uit, stelt gerust, past je aan of probeert iets recht te zetten. Vaak al voordat iemand überhaupt heeft aangegeven ergens last van te hebben. Je bent druk met het oplossen van een probleem dat misschien alleen in jouw hoofd bestaat.

Dat is best bijzonder. Lees: best wel onzinnig. Je geeft andere mensen een flinke hoeveelheid invloed op je gedrag zonder dat ze daar iets voor hoeven te doen.

Wanneer hun mening iets zegt over jouw waarde

Natuurlijk hebben mensen een mening over je. De een vindt je aardig, de ander vindt je irritant. De een waardeert je directheid, de ander vindt je te bot. Je kunt je best doen om rekening te houden met anderen, maar je gaat het nooit voor iedereen goed doen.

En toch zijn er mensen die dat blijven proberen. Omdat het oordeel van een ander voor hen veel meer betekent dan alleen de mening van die persoon. Het raakt aan hoe ze over zichzelf denken.

Psychologen Jennifer Crocker en haar collega’s onderzochten hoe mensen hun gevoel van eigenwaarde baseren op verschillende aspecten van hun leven. In hun onderzoek uit 2003 onderscheidden ze zeven mogelijke bronnen, waaronder prestaties, uiterlijk en de goedkeuring van anderen. Ze noemen dit contingencies of self-worth: de voorwaarden waaraan je eigenwaarde gekoppeld is.

Als de goedkeuring van anderen zo’n voorwaarde voor je wordt, krijgt hun mening behoorlijk veel gewicht. Een compliment is dan meer dan leuk om te horen. Het bevestigt dat je goed genoeg bent. Kritiek komt harder binnen, omdat je niet alleen twijfelt aan wat je hebt gedaan, maar ook aan jezelf.

Iemand is teleurgesteld in je en je vraagt je af of je wel een goede vriendin bent. Je leidinggevende is kritisch en je twijfelt meteen aan je kwaliteiten. Een ander is het niet met je eens en je voelt de behoefte om alsnog gelijk te krijgen of jezelf uitgebreid uit te leggen.

Herkenbaar?

Dan is de vraag hoeveel ruimte er nog overblijft voor je eigen oordeel. Kun je vinden dat je een goede keuze hebt gemaakt, ook als iemand anders daar anders over denkt? Kun je een fout erkennen zonder jezelf meteen als mislukt te beschouwen? Kun je iemand teleurstellen zonder te concluderen dat jij tekortschiet?

Je eigenwaarde hangt misschien wel af van bepaalde voorwaarden. Dat hoeft op zichzelf geen probleem te zijn. De vraag is alleen: zijn het jouw voorwaarden of laat je anderen bepalen wanneer je goed genoeg bent?

Als je pas tevreden bent over jezelf wanneer iedereen je aardig vindt, je keuzes goedkeurt en niemand kritiek op je heeft, heb je het jezelf behoorlijk moeilijk gemaakt. Je hebt dan namelijk de lat neergelegd op een plek waar je zelf niet bij kunt. Er is altijd wel iemand die iets van je vindt.

Wat anderen van je vinden, is niet jouw zaak

“What other people think of you is none of your business.”

Laat die maar eens binnenkomen.

Mensen mogen iets van je vinden. Ze mogen je aardig vinden of irritant, je keuzes begrijpen of ze belachelijk vinden. Dat is hun goed recht. Maar hun oordeel is niet automatisch een opdracht voor jou. Je hoeft het niet recht te zetten, te weerleggen of weg te poetsen. En je hoeft al helemaal niet je eigenwaarde eraan op te hangen.

Betekent dit dat je je niets hoeft aan te trekken van anderen? Natuurlijk niet. Als je iemand kwetst, is het verstandig om daar iets mee te doen. Als mensen je feedback geven, kun je daar iets van leren. En als je gedrag gevolgen heeft voor anderen, ben je daar zelf verantwoordelijk voor.

Maar er is een verschil tussen verantwoordelijkheid nemen voor je gedrag en proberen te controleren wat iedereen van je denkt.

Je kunt iets zorgvuldig uitleggen en toch verkeerd begrepen worden. Je kunt je best doen en toch iemand teleurstellen. Je kunt een keuze maken waar jij achter staat, terwijl een ander daar niets van begrijpt.

Dat hoort erbij.

Zodra je probeert te voorkomen dat iemand ooit iets negatiefs over je denkt, maak je jezelf verantwoordelijk voor iets waar je geen controle over hebt. En zolang je goedkeuring nodig hebt om jezelf goed genoeg te vinden, blijf je aan het werk. Want er is altijd wel iemand met een klacht.

Kijk eens waar je jezelf op betrapt

Misschien herken je dit. Je wilt ergens nee tegen zeggen, maar bedenkt alvast hoe je dat zo kunt formuleren dat de ander niet teleurgesteld raakt. Je hebt een andere mening, maar brengt die zo voorzichtig en met zoveel voorbehoud dat niemand er aanstoot aan kan nemen. Of je blijft achteraf uitleggen waarom je iets hebt gedaan, terwijl niemand om uitleg heeft gevraagd.

Stel jezelf dan eens de vraag: ben ik iets aan het oplossen of probeer ik vooral te voorkomen dat iemand een verkeerde indruk van mij krijgt?

Dat verschil doet ertoe. Het eerste kan verstandig zijn. Het tweede kan je behoorlijk in de weg zitten. Want als je steeds bezig bent om mogelijke kritiek voor te zijn, wordt het lastig om nog te doen wat jij zelf belangrijk vindt.

Je hoeft niet iedere stilte op te vullen, iedere blik te verklaren of iedere keuze te verdedigen. En je hoeft ook niet meteen iets te doen met het ongemak dat ontstaat wanneer iemand je misschien niet aardig vindt.

Soms mag iemand gewoon iets van je vinden. Zonder dat jij daar iets mee doet.

Probeer het eens anders

De volgende keer dat je merkt dat je bezig bent met wat iemand van je zou kunnen vinden, stel jezelf drie vragen:

• Wat weet ik daadwerkelijk? Maak onderscheid tussen wat de ander heeft gezegd of gedaan en wat jij daarvan maakt.
• Wat probeer ik nu te voorkomen? Een conflict, teleurstelling, afwijzing of misschien gewoon het ongemak dat iemand het niet met je eens is?
• Wat zou ik doen als ik niet hoefde te zorgen dat iedereen mij aardig vindt? Niet om vervolgens overal schijt aan te hebben, maar om te ontdekken welke keuze je zelf eigenlijk wilt maken.

Je hoeft niet direct anders te handelen. Begin eens met herkennen wanneer je jezelf aanpast, inhoudt of gaat uitleggen om de mening van een ander te beïnvloeden. Vraag jezelf af of je daar zelf achter staat of dat je vooral hoopt op goedkeuring.

Je hoeft niet bij iedereen goed te liggen

Er zullen mensen zijn die je aardig vinden en mensen die je niet zo zien zitten. Mensen die je begrijpen en mensen die je verkeerd inschatten. Daar kun je van alles aan doen, maar je gaat het niet voor iedereen goed krijgen.

De vraag is hoeveel van jouw tijd, energie en keuzes je daaraan wilt besteden. Je mag rekening houden met anderen. Je mag luisteren, leren en fouten herstellen. Maar je hoeft niet voortdurend aan het werk om je imago bij iedereen op orde te houden.

Dus als je jezelf weer betrapt op de vraag wat iemand wel niet van je zal denken, stel jezelf dan eens een andere vraag: wat vind ik eigenlijk zelf van de manier waarop ik mijn leven inricht?

En misschien nog een belangrijkere: aan welke voorwaarden wil ík voldoen om tevreden te zijn over mezelf?

Want voor je het weet, ben je zo druk met het afhandelen van andermans mogelijke klachten dat je vergeet je eigen keuzes te maken. Je hoeft niet langer op de klantenservice te werken voor andermans mening. Neem ontstlag. Het wordt tijd dat jij bepaalt waar je zelf voor staat.

Crocker, J. & Wolfe, C. T. (2001). Contingencies of Self-Worth.

Photo by T.R Photography 📸 on Unsplash