“Dan neem je toch dreadlocks en een veel te dunne hond”

Op zo’n typische verjaardag in een kring. Iemand vertelt enthousiast dat ze sinds kort een amethist onder haar kussen legt en dat ze sindsdien veel beter slaapt. Aan de overkant van de kring zakt een oom onderuit in zijn stoel en zegt: “Dan neem je toch dreadlocks en een veel te dunne hond.” Gelach. Ome Jos tevreden. Amethist-vrouw stil. En weer over voetbal. Je kent het vast wel.

Ik snap die oom ergens wel. Ik ben opgeleid in een wereld van bewijs, verklaringen en dossiers die bij de rechter overeind moeten blijven. Een kristal dat je nachtrust regelt, past daar niet in. En toch sta ik niet aan zijn kant. Want de oom mist het interessantste deel van het verhaal. Die vrouw slaapt beter. Dat is geen grap. Dat is een resultaat. De enige relevante vraag is alleen waar dat resultaat vandaan komt.

Duizend methodes, één mechanisme

Edelstenen. Tarot. Bachbloesems. Horoscopen. Wierook. Een maanritueel met een kaars en een briefje dat je verbrandt. Klankschalen. Reiki. En natuurlijk de Rescue-spray, de heilige graal van iedere tas met tissues en een reservebroodje.

Er zijn duizend en één waarheden, methodes en rituelen. Ze zien er allemaal anders uit. Ze ruiken anders, ze kosten anders en ze hebben allemaal een ander verhaal over waarom ze werken. Energie. Trillingen. Sterren. Oude wijsheden. Maar kijk wat er werkelijk gebeurt en je ziet steeds hetzelfde.

Kijk: Er gebeurt iets in je leven. Jij geeft daar betekenis aan. Die betekenis bepaalt hoe je je voelt. En hoe je je voelt, bepaalt wat je doet. Gebeurtenis, betekenis, gevoel, gedrag. Zo werkt het brein van iedereen. Met of zonder kristal. Al die methodes grijpen in op precies één plek in die keten. De betekenis. Ze veranderen het verhaal in je hoofd.

De tarotkaart met De Toren vertelt je niet je toekomst. Hij geeft je een nieuw perspectief op een situatie waar je in vastzat. De bachbloesem doet chemisch weinig. Maar het moment waarop je hem neemt, zegt: ik zorg nu voor mezelf. Die amethist onder het kussen is een steen. Maar het ritueel van hem daar neerleggen zegt: de dag is klaar, nu mag ik loslaten. Ander verhaal. Ander gevoel. Ander gedrag. Dat is de hele truc. En het is een prachtige truc.

Eerst aanhaken, dan pas sturen

Waarom werkt het bij de een wel en bij de ander niet? Omdat het nooit om de steen gaat. Het gaat om de aansluiting. Een goede tarotlegger is een meester in contact. Ze kijkt, ze luistert, ze stelt open vragen. Ze laat jou vertellen wat er speelt en sluit daar woord voor woord bij aan. Pas als jij het gevoel hebt dat ze je snapt, legt ze een kaart neer die net een andere kant op wijst. In NLP noemen we dat pacen en leiden. Eerst meebewegen in de wereld van de ander. Dan pas een stap zetten, en de ander loopt mee.

In de verhoorkamer werkte het precies zo. Je krijgt niemand in beweging vanaf de overkant van de tafel. Je moet eerst naar zijn kant. Zijn woorden, zijn logica, zijn tempo. Pas als hij voelt dat je naast hem staat, kun je samen een andere kant op kijken. De kristallen, de kaarten en de kaarsen zijn de deur. De taal waarin iemand zijn eigen leven al beleeft. Wie gelooft in energie, kun je bereiken via energie. Wie gelooft in sterren, via sterren. De methode is de toegang tot de belevingswereld van de ander. De verandering zit in wat je daarna samen met dat verhaal doet.

Het werkt. Ook als je weet dat het nep is

De oom zal zeggen: placebo. Klopt. Maar placebo is geen scheldwoord. Het is een van de best gedocumenteerde effecten in de geneeskunde. En het wordt nog gekker. In 2010 gaf Harvard-onderzoeker Ted Kaptchuk mensen met prikkelbaredarmsyndroom suikerpillen. Hij vertelde er eerlijk bij dat het nepcapsules waren zonder werkzame stof. Er stond zelfs placebo op het potje. Na drie weken meldde ongeveer 60 procent van die groep voldoende verlichting, tegen 35 procent in de groep die niks kreeg. Een latere, grotere studie vond vergelijkbare resultaten. Je hoeft er dus niet eens in te geloven. Het ritueel van het innemen doet al iets.

Dat geldt ook buiten de spreekkamer. Onderzoekers van Harvard en Wharton lieten mensen voor een spannende taak, zoals zingen voor publiek of een moeilijke rekentoets, een klein ritueel uitvoeren. Een paar handelingen in vaste volgorde. Hun angst daalde, hun hartslag ook, en ze presteerden beter. Het opvallendste: dezelfde handelingen werkten beter als ze ritueel werden genoemd dan als ze willekeurige handelingen heetten. Hetzelfde gedrag, een ander verhaal, een ander resultaat.

Waar het misgaat

Ik vind dit allemaal prachtig. Echt. En ik wil dat het zo blijft. Als een kaart, een steen of een spray je helpt om een stap te zetten die je anders niet had gezet, dan is dat winst. Wie ben ik om dat weg te lachen.

Maar er is één moment waarop ik wél voel dat ik er iets over wil vinden. En dat is het moment waarop je het middel gaat verwarren met de waarheid. De kaart ís geen voorspelling. Het is een spiegel van dat wat je toch al beleeft. De horoscoop ís geen opdracht. Het is een tekst die een redacteur op dinsdagmiddag vlak voor deadline heeft geschreven. Zodra je dat vergeet, draait het hele mechanisme om. Dan verandert het verhaal in je hoofd niet meer zodat je kunt bewegen. Dan verandert het zodat je geen enkele andere optie meer ziet.

En dat kan je zo maar belemmeren of erger. Want als in je horoscoop staat dat je vandaag geen grote beslissingen moet nemen, stel je dat gesprek met je leidinggevende uit. Alweer. De tarot zegt dat de tijd nog niet rijp is. Dus je blijft in die relatie die je al twee jaar uitholt. Je pendel zegt nee. Dus je solliciteert niet. Het probleem is nooit het ritueel. Het probleem is het geloof dat het ritueel, de manier, de techniek of wat dan ook de baas is.

De toets

Dus hier is mijn voorstel. Hou je stenen. Leg je kaarten. Spray je Rescue alsof je leven ervan afhangt. Maar stel jezelf elke keer één vraag:

Brengt dit me in beweging, of houdt het me tegen?

Als het je in beweging brengt: heerlijk. Gebruik het. Het maakt niet uit of het werkt via sterren, trillingen of je eigen brein. Het resultaat is van jou. Als het je tegenhoudt: dan is het geen hulpmiddel meer. Dan is het een excuus met een mooi verhaal eromheen. En dan mag je het net zo makkelijk weer weggooien als je het gekocht hebt. Ome Jos op de verjaardag heeft het dus mis. Je hoeft geen dreadlocks en geen dunne hond om je verhaal te veranderen. Iedereen heeft rituelen en maniertjes en doet het, elke dag. Met een kop koffie, een vaste route naar je werk, een gebed of een pep talk voor de spiegel. De vraag is nooit of je rituelen hebt. De vraag is wie de baas is. Jij of het ritueel.